Hazır blogcu çalışmaya başlamışken bir süredir aklımda olan ABD resesyonu ve Türkiye’de kriz ihtimali üzerine birkaç şey söyleyelim. Ocak ayı sonunda bu konuyla ilgili olasılıkları anlatan şöyle bir yazı yazmıştım. O yazıda ABD’de resesyon olmayacağını, Türkiye için belirleyicinin içerde yaşanacaklar olduğunu belirtmiştim. Geldiğimiz noktada tüm dünyada resesyon endişelerinin yerini enflasyon endişesi aldı. Bunu tutturduk diyebiliriz. Türkiye ile ilgili olarak hükümetten reformlar yapmasını ve para politikasının MB tarafından kusursuz bir şekilde yürütülmesini beklemediğimi söylemiştim. Bu cümlenin birinci kısmı tuttu ama bununla övünmek olmaz, hükümet bu konuda iyimser olmamamız için hepimize yeterince sebep verdi. Asıl önemli olan cümlenin ikinci kısmı. MB geldiği noktada tam olarak çuvallamış durumda. Grafiklerle tüm dünyada enflasyon artarken biz düşürdük diye toparlamaya çalışsalar da kaybolan güveni yerine getirmek çok zor olacak.
Maliye politikası yılın ilk beş ayında oldukça iyi görünüyor. Yıl sonuna kadar böyle devam etmesi önemli. Buraya kadar anlattıklarıma göre Ocak’ta yazdığım yazının 3. Senaryosu en yakın senaryo olarak görülüyor. Ama 3. Senaryonun birebir örtüştüğünü söyleyemeyiz. Çünkü bu süreçte yaşanan siyasi gelişmeler kriz çıkarmak için özel olarak uğraşıyoruz gibi bir izlenim veriyor. Türkiye’de siyaseti tahmin etmek zor olduğu için (biraz da siyaset yazmayı sevmediğim için) Ocak ayındaki yazımda siyasetle ilgili ima dahi yok. Aacak şöyle bir şey var:
“Bu yazının ana fikri; kendi göbeğimizi kendimiz keseceğiz.”
Ocak-Nisan döneminde Ödemeler Bilançosu gelişmeleri geçen yıla göre çok farklı bir duruma geldi. 2007 Ocak-Nisan dönemine göre, cari açığın finansmanında doğrudan yatırımların payında büyük oranda azalma var. Portföy yatırımları negatife dönmüş. Finansmanın en önemli kalemi olarak görünen borçlanmada geçen yıla göre yüksek bir artış var. Aşağıdaki tablo geçen yılın ve bu yılın bazı önemli Ödemeler Bilançosu kalemlerindeki gelişmeleri gösteriyor.
Kaynak: Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası
Not: Diğer Yatırımlar; uzun ve kısa vadeli ticari kredilerden, Merkez Bankasının Hükümetin ve bankaların kullandığı kredilerden ve MB ve bankalardaki mevduattan oluşuyor.
2007 Ocak-Nisan döneminde doğrudan yatırımların cari açığa oranı %71 iken, 2008’de %28’e gerilemiş durumda. Portföy yatırımlarının cari açığa oranı 2007’de %56 iken bu yıl negatife dönmüş durumda. Diğer yatırımların oranı ise 2007’de negatif iken, 2008’de %87’ye çıkmış durumda.
Mayıs ayı bütçe gerçekleşmeleri açıklandı. Mayıs ayında bütçe fazla verdi. Harcamalar geçen yılın Mayıs ayına göre % 3 arttı. Vergi gelirleri ise %18,3 arttı. Sonuçlar aşağıdaki tablolardan takip edilebilir.
Kaynak: TC Maliye Bakanlığı
Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan aylık bütçe gerçekleşmeleri raporunda şöyle deniyor: “2008 yılı Ocak-Mayıs dönemi bütçe gerçekleşmeleri değerlendirildiğinde, bütçe giderlerinin artış oranı ile bütçe açığının seyrine bakıldığında mali disipline devam edildiği açık bir şekilde görülmektedir. Nitekim, 2008 yılı Ocak-Mayıs döneminde geçen yılın aynı dönemine göre bütçe giderleri sadece yüzde 3 artmış ve bütçe açığı ise yüzde 38,4 oranında azalmıştır.Mali disipline işaret eden diğer önemli bir gösterge de faiz hariç bütçe giderlerinin gelişimi ile vergi gelirlerinin gelişiminin izlediği seyirdir. Nitekim, 2008 yılı Ocak-Mayıs döneminde geçen yılın aynı dönemine göre faiz hariç bütçe giderleri yüzde 11 oranında artarken, vergi gelirleri yüzde 18,3 oranında artmıştır.İlk beş aylık bütçe gerçekleşmelerinin ortaya koyduğu mali disipline bundan sonraki aylarda da titizlikle riayet edilecek, bütçe giderlerinin yılsonu hedefleri içinde kalması ve bütçe gelirlerinin hedeflerimiz ile uyumlu bir şekilde gerçekleşmesi sağlanacaktır.”
Daha önce Tüik'in işgücü ve istihdam verilerini kullanarak hazırladığım istihdam ve işsizlikteki durumumuzu gösteren tabloyu yeni verilerle güncelleyerek bir kez daha yayınlıyorum. Tablodan her yılın aynı ayına göre iş gücü sayısındaki ve istihdam edilenler sayısındaki değişiklikleri izlemek mümkün. Ayrıca işsizlik ve tarım dışı işsizlik oranları da izlenebilir.
Not: İşgücü sayısındaki değişiklik ve istihdam edilenler sayısındaki değişiklik sütunlarındaki sayılar, bir önceki yılın aynı ayına göre bu sayılardaki artış veya azalışı gösteriyor.
Kaynak: www.tuik.gov.tr
Durumumuzu daha iyi görebilmek için aşağıdaki grafikleri hazırladım. (Tüm grafiklerde Seri1 (mavi) 2006, seri2 (kırmızı) 2007 ve seri3 (yeşil) 2008 yılına ait verileri gösteriyor. Satırdaki sayılar ayları ve 13. Ay yıllık veriyi gösteriyor.)
1. Grafik İşgücü Sayısındaki Değişikliği gösteriyor.
Grafik 1: İşgücü Sayısındaki Değişiklik
2. Grafik İstihdam Edilenler Sayısındaki Değişikliği Gösteriyor.
Grafik 2: İstihdam Edilenler Arasındaki Değişiklik
.png)
3. ve 4. grafikleri daha anlaşılır olduğu için çizgi grafik olarak hazırladım. Bunlar da sırayla işsizlik oranlarını ve tarım dışı işsizlik oranlarını gösteriyor. (bu iki grafikte, diğerlerinden farklı olarak 2005 verilerine de yer verdim. Burada 2005 yılı mavi renkle, 2006 kırmızı, 2007 yeşil ve 2008 eflatunla gösteriliyor.)
Grafik 3: İşsizlik Oranları
.png)
Grafik 4: Tarımdışı İşsizlik Oranları
.png)
Grafiklerle ilgili şu iki yazıda yorum yapmıştım (bir, iki). Bu nedenle aynı şeyleri tekrarlamamak için burada yorum yazmıyorum. Ama 2008 yılında durumun daha da kötüye gideceğini de daha önce söylemiştim.
1. Birkaç yıldır Merkez Bankasının %4’lük enflasyon hedefini gerçekçi bulmayan ve hedefin değiştirilmesi gerektiği yorumları yapan ekonomi yazarları vardı. Merkez Bankası buna, orta ve uzun vadeli bakışaçısına sahip olduklarını ve bu sürede enflasyonun hedefe yakınsayacağını söyleyerek cevap veriyordu. Ancak dün itibariyle enflasyon hedefleri değiştirildi: 2009 için %7,5, 2010 için % 6,5 ve 2011 için %5,5 olarak belirlendi. Ama çok geç kalındı, bu değişiklik MB kredibilitesini olumsuz etkileyecektir.
2. MB 2007 Eylül ayından itibaren faiz indirimine başlamıştı. Buna gerekçe olarak da enflasyon bekleyişlerindeki düşüş gösterilmişti. 2007’nin son aylarında yayınlanan raporlarda, MB gıda ve enerji fiyatlarındaki artışın 2008'de duracağını tahmin etmişti. Aradan geçen birkaç ayda bu tahminin ve faiz indirimlerinin yanlış olduğu ortaya çıktı. MB yeniden faiz artırımına başladı.
3. MB faiz politikasında çok agresif davranıyordu. Özellikle faiz indirimleri konusunda aceleci davranıyordu. Eylül ayında başlayan faiz indirimlerini sadece enflayon bekleyişlerindeki bir miktar düşüşle açıklamak mümkün değil. MB‘nın büyüme ve istihdam endişelerinin de bu kararında etkili olduğunu düşünüyorum.
Sonuç: Uzun süredir %4’e yakınsamayan enflasyon oranları zaten MB’nın kredibilitesini olumsuz etkilemişti. O zamanlar hedef değiştir diyenlerin sözlerine MB’nın sıcak bakmaması doğru olabilir. Ama şu anda yapılan hedef değişikilği MB kredibilitesini iyice olumsuz etkiledi. Buna faiz politikasının sürekli olarak değiştirilmesi (yanlış tahminler ve büyüme endişesi nedeniyle) eklenince MB kredibilitesinin (eğer kaldıysa) yerlerde sürünmesine şaşmamak gerek.
4/6/2008 · Kategori: Enflasyon
Mayıs ayında Tüfe %1,49olarak gerçekleşti. Yıllık enflasyon % 10,74’e yükseldi. Ayıca Merkez Bankası enflasyon hedeflerinde değişikliğe gitti. Yeni hedefler şöyle:
2009: 7,5
2010: 6,5
2011: 5,5
Enflasyon hedeflerini değişmesi ile ilgili yorumları buradan oku
