İKTİSAT DÜNYASI
Mayıs ayında Tüfe %1,49olarak gerçekleşti. Yıllık enflasyon % 10,74’e yükseldi. Ayıca Merkez Bankası enflasyon hedeflerinde değişikliğe gitti. Yeni hedefler şöyle:
2009: 7,5
2010: 6,5
2011: 5,5
Enflasyon hedeflerini değişmesi ile ilgili yorumları buradan okuyabilirsiniz.
Geçtiğimiz günlerde Merkez Bankası enflasyon gelişmelerinin anlatıldığı enflasyon raporunu yayınladı. Buna göre MB, enflasyon tahminlerindeki sapmaların büyük oranda gıda ve petrol fiyatlarındaki artış nedeniyle, yani MB’nın kontrolü dışındaki gelişmelerden kaynakladığını söylüyor. 2008’im ilk çeyreği sonunda %9,15 olan yıllık enflasyonun 6,13’ü enerji ve gıda fiyatlarından kaynaklanıyor. MB tüm bu gelişmeler sonucunda önümüzdeki aylarda faiz artırımı yapabileceğini söylüyor.
Enflasyonda bu olumsuz gelişmeler yaşanırken MB 2008 yıl sonu Tüfe tahminini yukarı yönlü revize etti, yeni tahmin%9,3. MB bu değişikliği şöyle açıklıyor: “Bu çerçevede tahminlerimizi güncellerken gıda fiyatlarına iliskin önceki dönemlere kıyasla daha temkinli bir varsayım yaparak 2008 yıl sonu gıda fiyat enflasyonu varsayımımızı yüzde 13 gibi oldukça temkinli bir düzeye yükseltmis bulunmaktayız. Bu degisiklik, 2008 yılı enflasyon tahminimizin yaklasık 1,2 puan yukarı yönde güncellenmesine neden olmustur. Ayrıca, 2009 yılında gıda fiyat enflasyonunun yüzde 8 olarak gerçeklesecegini varsaymaktayız. Bu degisikligin 2009 yılı enflasyon tahminimiz üzerindeki etkisi 1,1 puan olmustur.
Ocak 2008 Enflasyon Raporu’nda, petrol fiyatlarının 85 ABD doları seviyesinde seyrettigi bir çerçeveyi esas almıstık. Ancak, 2008 yılının ilk çeyregi boyunca ham petrol fiyatları yaklasık 100 ABD doları olarak gerçeklesmistir. Son dönemdeki gelismeleri göz önüne alarak, bu tahmin döneminde, petrol fiyatlarına iliksin varsayımımızı 105 ABD dolarına yükseltmis bulunmaktayız. Buna ek olarak, elektrikte otomatik fiyatlamaya geçilecegi ve elektrik tarifelerinde bu varsayımla uyumlu ayarlamaların gerçeklesecegi öngörülmüstür. Varsayımlardaki bu degisiklikler, 2008 yılı enflasyon tahminimizin 0,9 puan yukarı yönlü güncellenmesine neden oldugu gibi 2009 yıl sonu enflasyon tahminlerini de 0,4 puan yükseltmistir.
Mevcut talep kosulları dikkate alındıgında döviz kuru gelismelerinin genel fiyatlama davranıslarına etkilerinin sınırlı düzeylerde kalmasını beklemekteyiz. Yine de, döviz kurlarının mevcut düzeylerde sabit kalması halinde 2008 yılı sonunda enflasyon üzerindeki dogrudan etkilerin yaklasık 1,5-2 puan arasında gerçeklesebilecegini, 2009 yılı enflasyonu üzerindeki etkinin ise 1 puana ulasabilecegini tahmin etmekteyiz. Bu noktaya kadar çizmis oldugum çerçeve dogrultusunda, 2008 yılı sonunda enflasyonun yaklasık yüzde 9,3 düzeyinde gerçeklesecegini tahmin etmekteyiz. Kısa vadeli faizlerin yıl ortalarına kadar kademeli ve ölçülü bir sekilde artırıldıgı ve sonrasında 2008 yılının kalan dönemi boyunca sabit tutuldugu bir senaryoya göre enflasyonun, yüzde 70 olasılıkla, 2009 yılı sonunda, orta noktası yüzde 6,7 olmak üzere yüzde 4,9 ile 8,5 arasında gerçeklesecegini tahmin etmekteyiz (Grafik 14). Gıda fiyat enflasyonunda kademeli bir düzeltme olacagı varsayımı altında enflasyonun 2010 yılının sonunda yüzde 4,9 düzeyine, 2011 yılının ortalarında ise yüzde 4 seviyesine düsmesini beklemekteyiz. Gıda dısı enflasyonun ise bu rakamların altında bir seyir izleyecegini tahmin etmekteyiz.”
MB’nın bir de gelecekle ilgili iyimser ve kötümser senaryoları var: “Olusturdugumuz kötümser senaryoda gıda fiyat enflasyonunun 2008, 2009 ve 2010 yıllarında sırasıyla yüzde 17, 11 ve 10 olarak gerçeklesecegi ve petrol fiyatlarının 2009 yılının sonunda 150 ABD dolarına çıkacagı varsayılmaktadır. Bu senaryoya göre kısa vadeli faizlerin 2008 yılının sonuna kadar kademeli olarak artırıldıgı varsayımı altında enflasyonun yüzde 4 düzeyine ulasması dört yıl sürmektedir (Grafik 15). _yimser senaryoda ise gıda fiyat enflasyonunun 2008, 2009 ve 2010 yıllarında sırasıyla yüzde 9, 5 ve 4 olarak gerçeklesecegi ve petrol fiyatlarının 2009 yılının sonunda 85 ABD dolarına inecegi varsayılmaktadır. Bu senaryoya göre, kısa vadeli faizlerin önümüzdeki aylarda sınırlı bir miktar artırıldıgı ve sonrasında sabit tutularak 2008 yılının son çeyreginden itibaren kademeli olarak indirildigi varsayımı altında, 2010 yılının sonunda enflasyon yüzde 4 düzeyine ulasmaktadır.”
Bütün bu gelişmeleri bir yana koyarsak, bildiğiniz gibi MB’nın 2008 enflasyon hedefi %4 ve 2007 Kasım’ında 2008 yılsonu için tahmini %3,5-5,7 aralığı idi. Şu anda ise tahmin %9,3. Aradan geçen birkaç ayda MB yukarıda sayılan nedenlerden dolayı enflasyon beklentisi yükseltti. Öyleyse ortada bir yanlış olmalı. Tahminin bu kadar hızlı arttırılmasında MB’nın dünyadaki gıda ve enerji fiyatlarının yönünü tahmin etmedeki başarısızlığı var. MB gıda fiyatlarının yükselmeye devam etmeyeceğini öngörmüştü ama yanıldı. Bu yanılgının en büyük etkisi de MB’nın güvenilirliği üzerine olumsuz bir etki oldu. Yıllardır %4’lük enflasyon hedefine sahibiz ve %4 birkaç yıl daha hedef olarak kalacak gibi görünüyor. Artık hedefi yukarı revize etmenin de bir anlamı kalmadı, çünkü geç kalındı. Oysa zamanında yapılacak bir revizyon MB’nın itibarını koruyabilirdi. Bunu yanında bir de MB’nın Eylül’de faiz indirimine başlaması var ki, o da yukarıda bahsettiğim öngörü hatası nedeniyle yapılmış bir başka hata.
MB raporda gelecekte faiz artırımı yapabileceğini söylüyor. Ancak, enflasyonun nedeni kontrol dışı nedenlerse, ki öyle, neden faizler arttırılıyor sorusu geliyor akla. İç talep zaten durgun, enflasyon üzerinde risk oluşturmuyor. Öyleyse faiz artırımı ne işe yarayacak? Bu soruya cevap olabilecek tek gösterge var: MB faiz politikası kararını enflasyon beklentilerine göre alıyor ve enflasyon beklentileri bir süredir yükseliyor. Bu nedenle faiz artırımı MB’nın aklına gelmiş olabilir. Ancak bu açıklama da yetersiz. Faiz artırımının amacı iç talebi kısarak enflasyonu aşağıya çekmek. Ancak iç talep zaten kısılmış durumda.
Enflasyonda gelinen olumsuz noktada, MB’nın kontrolü dışında kalan gıda ve enerji fiyatlarındaki artış etkili olsa da, MB, önceki tahminlerinde kullandığı varsayımların yanlış olması ve bu yanlış varsayımlar sonucunda sürekli yukarıya revize edilen tahminler nedeniyle kendi itibarını güveni sarstığı için hatalı. Önümüzdeki aylarda faiz artırımı ile enflasyonu da enflasyon bekleyişlerini de düşüremeyecek. Kendi hazırladığı raporda MB, enflasyon bekleyişlerinin geçmiş enflasyonlardan etkilendiğini kendisi söylüyor zaten.
Tüfe Nisan ayında %1,68 olarak gerçekleşti. Yılık enflasyon %9,66’ya yükseldi. Ocak-Nisan döneminde ise Tüfe %4,86 oldu.
2007 yılının ilk aylarında yıllık tüketici enflasyonu yükselirken merkez Bankası sürekli enflasyonun Mayıs’tan itibaren düşüşe geçeceğini söylüyordu. Bunu söylemesinin iki nedeni vardı. Yaz aylarında sebze-meyve fiyatlarının mevsimsel olarak düşmesi ve 2006 yılı yaz aylarındaki nispeten yüksek aylık enflasyon nedeniyle baz etkisinin enflasyon düşüşüne yardım edeceği beklentisi. Sonuçta MB’nın dediği gibi enflasyon Nisan’da bir miktar geriledikten sonra Mayıs-Haziran-Temmuz aylarında baz etkisinin yardımıyla hızlı bir düşüş yaşadı. Mart ayında %10,86 olan yıllık Tüfe, Temmuz sonunda %6,90 seviyesinde idi.
Aylık Tüfe-2006 ve 2007
Nisan Mayıs Haziran Temmuz
2006 1,34 1,88 0,34 0,85
2007 1,21 0,50 -0,24 - 0,73
Yıllık Tüfe- 2007
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz
9,93 10,16 10,86 10,72 9,23 8,60 6,90
Enflasyon Eylül’de de bir miktar geriledikten sonra gıda ve enerji fiyatlarındaki yükselişin etkisi ile Ekim-Kasım aylarında hızlı bir yükseliş yaşadı ve yıl sonu enflasyon %8,39 oldu.
Aylık Tüfe-2006 ve 2007
Ekim Kasım Aralık
2006 1,27 1,29 0,23
2007 1,81 1,95 0,22
Yıllık Tüfe-2007
Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık
7,39 7,12 7,70 8,40 8,39
Türkiye’de 2008’in ilk aylarında enflasyondaki yükseliş trendi devam etti. Gıda fiyatlarındaki artışın devam etmesi sadece Türkiye’yi değil, bütün ülkeleri enflasyon için endişelenmeye yöneltti. ABD’de resesyon bekleyişlerinin yanı sıra enflasyon da dikkatle izlenmeye başladı. Avrupa Merkez Bankası’nın da fiyat istikrarına vurgu yapan açıklamaları var.
Aylık ve yıllık Tüfe 2008
Ocak Şubat Mart
Aylık 0,80 1,29 0,96
Yıllık 8,17 9,10 9,15
Şu durumda 2008 enflasyonu için ciddi tehlikeler söz konusu. Yaz aylarında geçen yıl lehimize çalışan baz etkisi bu yıl aleyhimize çalışacak. Yaz aylarında baz etkisinin enflasyonu arttırması veya en azından düşüşü yavaşlatacak olması problem olacak. Bunlar göz önüne alındığında 2008 sonunda enflasyonun %7’nin altına gelmesi bile zor görünüyor. MB ise faiz indiriminde acele etmemesi gerekiyor.
Mart ayında Tüfe %0,96 olarak gerçekleşti. Yıllık enflasyon %9,15 oldu. Harcama gruplarının Mart ayı enflasyonuna katkısı şöyle:
Ana harcama grupları Enflasyona Katkı
Gıda ve alkolsüz içecekler 0,3
Alkollü içecekler ve tütün 0,01
Giyim ve ayakkabı 0,14
Konut 0,06
Ev eşyası 0,08
Sağlık 0
Ulaştırma 0,15
Haberleşme 0,018
Eğlence ve kültür 0,036
Eğitim 0
Lokanta ve oteller 0,068
Çeşitli mal ve hizmetler 0,09
Mart ayında enflasyona en yüksek artış gıda ve alkolsüz içeceklerden geldi. Gıda ve alkolsüz içecekler ve konutun oluşturduğu 1. grup harcama grubunun katkısı 0,36.
Ulaştırma+Lokanta ve oteller+Ev eşyası+Çeşitli mal ve hizmetler+Sağlık 2. harcama grubunu oluşturuyor. Bu grubunun enflasyona katkısı 0,39 ile Mart ayındaki en yüksek katkı.
Alkollü içecekler ve tütün+Giyim ve ayakkabı+Haberleşme+Kültür ve eğlence+Eğitim 3, harcama grubunu oluşturuyor ve enflasyona katkısı 0,20.
Enflasyonla ilgili önümüzdeki aylarda daha büyük sıkıntılar doğabilir. Yıl başında yapılan kötümser tahminlerin bile üzerinde bir yıl sonu enflasyonu ile karşılaşabiliriz.
Son zamanlarda Devlet Bakanı Kürşat Tüzmen’den garip açıklamalar duyuyoruz. Bugün de enflasyonu düşük kur politikasıyla düşürmeye çalıştık, başaramadık. O zaman enflasyonla mücadele politikasından vazgeçelim, deva lüasyon yapalım ihracatı arttıralım anlamına gelen şeyler söylemiş. Öncelikle düşük kur politikasının uygulanmadığı defalarca çeşitli bloglarca ve köşe yazarlarınca açıklandı. Enflasyonla mücadeleden vazgeçmek ise, Türkiye ekonomisi için felaket olur.
Dün Tüik 2008 Şubat ayı enflasyon oranlarını açıkladı. Tüfe Şubat’ta %1,29 artış gösterdi ve yıllık Tüfe %9,1’e yükseldi. Aşağıdaki tabloda enflasyona yapılan katkıları görüyorsunuz. Burada, gıdanın Şubat’ta enflasyona 1,54 katkı yaptığını ve enflasyondaki artışın temel nedeni olduğunu görüyoruz.
|
|
Enflasyona Katkılar |
|
Gıda |
1,54 |
|
Konut |
0,07 |
|
Ev Eşyası |
0,07 |
|
Otel, Lokanta ve Kafeler |
0,05 |
|
Çeşitli Mal ve Hizmetler |
0,08 |
|
Giyim ve Ayakkabı |
-0,59 |
|
Alkollü İecekler ve Tütün |
0,00 |
Kaynak: Tüik
Şubat ayında Tüfe %1,29 artış gösterdi. Yıllık Tüfe %9,10’a yükseldi. Enflasyondaki bu yükseliş, birkaç gün önce Merkez Bankasının dikkat çektiği gibi, gıda fiyatlarındaki kaynaklanıyor.
Tüfe Ocak ayında %0,80 olarak gerçekleşti. Yıllık enflasyon, Ocak ayı itibariyle %8,17’ye geriledi. Bazı ürün gruplarında Ocak ayı enflasyonu şöyle:
Gıda ve alkolsüz içecekler: %1,83
Konut: %4,26
Tütün ve alkollü içecekler: %-0,01
Giyim ve ayakkabı: %-10,22
Merkez Bankası geçtiğimiz hafta 2007 enflasyon raporunu yayınladı. Biz de son kez 2007’deki enflasyon gelişmelerine bu rapor yardımıyla kısaca göz atalım.
Öncelikle enflasyon yıl sonunda %8,39 gerçekleşerek belirsizlik aralığının üzerinde gerçekleşti. Mayıs ayından itibaren enflasyonda görülen düşüş eğilimi, Ekimle birlikte terine döndüğünü ve enflasyonun yükselmeye başladığını görüyoruz.
2007 yılında enflasyondaki düşüşü yavaşlatan başlıca etkiler gıda fiyatlarındaki, petrol ve enerji fiyatlarındaki artışlar oldu.
2007 yılında enflasyona katkı yapan kalemler şöyle:
|
|
Enerji |
Gıda |
Tütün |
Gıda, Enerji ve Tütün dışı mal |
Hizmetler |
|
2007 |
1,57 |
3,42 |
0,87 |
0,24 |
2,28 |
Kaynak: TCMB
Tablodan da gördüğümüz gibi enflasyona en fazla katkı yapan kalemler gıda ve enerji.
Sonuç olarak, 2007 enflasyonla mücadele yönünden çok başarılı bir yıl olmasa da 2006’da %9,7 olan Tüfe, 2007 sonunda %8,39 olarak gerçekleşti. Daha önceki şu yazımda 2008 enflasyonunun %4,5-%5,8 aralığında gerçekleşeceğini beklediğimi söylemiştim.
« Önceki ::