Mayıs ayı bütçe gerçekleşmeleri açıklandı. Mayıs ayında bütçe fazla verdi. Harcamalar geçen yılın Mayıs ayına göre % 3 arttı. Vergi gelirleri ise %18,3 arttı. Sonuçlar aşağıdaki tablolardan takip edilebilir.
Kaynak: TC Maliye Bakanlığı
Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan aylık bütçe gerçekleşmeleri raporunda şöyle deniyor: “2008 yılı Ocak-Mayıs dönemi bütçe gerçekleşmeleri değerlendirildiğinde, bütçe giderlerinin artış oranı ile bütçe açığının seyrine bakıldığında mali disipline devam edildiği açık bir şekilde görülmektedir. Nitekim, 2008 yılı Ocak-Mayıs döneminde geçen yılın aynı dönemine göre bütçe giderleri sadece yüzde 3 artmış ve bütçe açığı ise yüzde 38,4 oranında azalmıştır.Mali disipline işaret eden diğer önemli bir gösterge de faiz hariç bütçe giderlerinin gelişimi ile vergi gelirlerinin gelişiminin izlediği seyirdir. Nitekim, 2008 yılı Ocak-Mayıs döneminde geçen yılın aynı dönemine göre faiz hariç bütçe giderleri yüzde 11 oranında artarken, vergi gelirleri yüzde 18,3 oranında artmıştır.İlk beş aylık bütçe gerçekleşmelerinin ortaya koyduğu mali disipline bundan sonraki aylarda da titizlikle riayet edilecek, bütçe giderlerinin yılsonu hedefleri içinde kalması ve bütçe gelirlerinin hedeflerimiz ile uyumlu bir şekilde gerçekleşmesi sağlanacaktır.”
2008 Nisan ayı bütçe gerçekleşmelerine göre, Nisan’da bütçe -1.075.649 bin YTL açık verdi. Bu dönemde faiz dışı fazla -3.089.971 bin YTL oldu. Aşağıdaki tablolar ayrıntılı bütçe gerçekleşmelerini gösteriyor.
2008 Nisan Bütçe Gerçekleşmeleri
Bütçe Giderleri 18.638
Faiz Hariç Giderler 14.472
Faiz Giderleri 4.166
Bütçe Gelirleri 17.562
Genel bütçe Gelirleri 17.116
Vergi Gelirleri 12.902
Vergi Dışı Gelirler 4.214
Özel Bütçeli İdarelerin Gelirleri 357
Düzen. ve Denet. Kurumlarının Gelirleri 89
Giderler
Nisan Nisan
2007 2008 Artış %
Bütçe Giderleri 16.363 18.638 13,9
Faiz Hariç Giderler 13.282 14.472 9,0
Personel Giderleri 3.620 4.014 10,9
SGK Devlet Primi 440 488 10,9
Mal ve Hizmet Alımı 1.882 1.833 -2,6
Cari Transferler 5.752 6.531 13,6
Sermaye Giderleri 1.076 996 -7,4
Sermaye Transferleri 277 140 49,2
Borç Verme 235 470 99,5
Faiz Giderleri 3.080 4.166 35,2
Gelirler
Nisan Nisan
2007 2008 Artış %
Gelir Vergisi 2.396 3.355 40,0
Kurumler Vergisi 114 136 19,3
Banka ve Sigorta
Muameleri Vergisi 291 356 22,4
Dahilde Alınan KDV 1.067 1.533 43.6
İthalde Alınan KDV 2.073 2.816 35,8
ÖTV 2.615 3.221 23,2
Damga Vergisi 272 342 25,6
Harçlar 356 382 7,4
Diğer 675 762 12,8
GENEL BÜTÇE VERGİ
GELİRLERİ TOPLAMI 9.859 12.902 30,9
Kaynak: TC Maliye Bakanlığı Nisan Ayı Bütçe Gerçekleşmeleri Raporu
Maliye Bakanlığı bütçe raporunda şöyle deniyor: “2008 Ocak-Nisan bütçe gerçekleşmeleri değerlendirildiğinde, bütçe giderlerinin artış oranı ile bütçe gelirlerinin artış oranı mukayese edildiğinde mali disipline devam edildiği açık bir şekilde görülmektedir. Nitekim, 2008 yılı Ocak-Nisan döneminde geçen yılın aynı dönemine göre bütçe giderleri yüzde 6,7, bütçe gelirleri ise yüzde 7,2 oranında artmıştır. Böylece bütçe açığı sadece yüzde 1,3 oranında artmıştır. Mali disipline işaret eden diğer önemli bir gösterge de faiz hariç bütçe giderlerinin gelişimi ile vergi gelirlerinin gelişiminin izlediği seyirdir. Nitekim, 2008 yılı Ocak-Nisan döneminde geçen yılın aynı dönemine göre faiz hariç bütçe giderleri yüzde 11,8 artarken, 15 vergi gelirleri yüzde 21,4 oranında artmıştır. Böylece, vergi gelirlerindeki artış oranı faiz hariç bütçe giderlerinin artış oranının yaklaşık iki katı olmuştur.”
2008 Mart ayı bütçe gerçekleşmelerine göre, bütçe Mart ayında -4.869.911 bin YTL açık verdi. Bu dönemde faiz dışı fazla -116.579 milyon YTL oldu. Aşağıdaki tablolarda rakamlarla ilgili ayrıntılar var.
2008 Mart Bütçe Gerçekleşmeleri
Bütçe Giderleri 18.649
Faiz Hariç Giderler 13.895
Faiz Giderleri 4.753
Bütçe Gelirleri 13.779
Genel bütçe Gelirleri 13.000
Vergi Gelirleri 10.920
Vergi Dışı Gelirler 2.080
Özel Bütçeli İdarelerin Gelirleri 552
Düzen. ve Denet. Kurumlarının Gelirleri 227
Giderler
Mart Mart
2007 2008 Artış %
Bütçe Giderleri 15.651 18.649 19,2
Faiz Hariç Giderler 11.662 13.895 19,2
Personel Giderleri 3.405 3.816 12.1
SGK Devlet Primi 429 480 11,9
Mal ve Hizmet Alımı 1.397 1.528 9,4
Cari Transferler 5.415 6.735 24.4
Sermaye Giderleri 628 797 26,8
Borç Verme 333 303 -9,2
Faiz Giderleri 3.979 4.753 19,5
Gelirler
Mart Mart
2007 2008 Artış %
Gelir Vergisi 2.302 2.372 3,0
Kurumler Vergisi 176 343 94,6
Banka ve Sigorta
Muameleri Vergisi 203 265 30,6
Dahilde Alınan KDV 1.958 856 -56,2
İthalde Alınan KDV 2.191 2.623 19,7
ÖTV 3.085 2.967 -3,9
Damga Vergisi 337 310 -7,9
Harçla 391 410 4,6
Diğer 681 773 13,6
GENEL BÜTÇE VERGİ
GELİRLERİ TOPLAMI 11.324 10.920 -3,6
Kaynak: TC Maliye Bakanlığı Mart Ayı Bütçe Gerçekleşmeleri Raporu
Maliye Bakanlığının bütçe raporunda, Ocak-Mart ayı bütçe gelişmelerinin yıl sonu hedefiyle uyumlu olduğu belirtiliyor ve şöyle deniyor: “Esasen, aylık veya dönemsel gerçekleşmeler önemli olmakla birlikte, asıl önemli olan yılsonu hedeflerimizin tutturulmasıdır. Bu bakımdan bütçe giderlerinin yılsonu hedefleri içinde kalmasını sağlayacak her türlü tedbir gerekli olduğu zamanlarda süratle uygulamaya konulmakta ve bütçe giderlerinde öngörülmeyen bir artış meydana gelmemesi için harcamalarda artışa sebep olabilecek kararlardan titizlikle kaçınılmaktadır. Diğer taraftan, bugüne kadar hedeflerin üzerinde gerçekleşen vergi tahsilatı performansının devam ettirilmesine yönelik çalışmalar yoğun bir şekilde sürdürülmektedir.”
Önceki yazıda bütçenin Şubat ayında fazla verdiğinden bahsetmiştim. Bu yazıda bütçe giderleri ve gelirlerinin 2007’ye göre değişimine göz atacağız. Öncelikle giderlerle başlayalım. Aşağıdaki tabloda Şubat bütçe giderlerinin %8,5 arttığını görüyoruz. Bu dönemde faiz dışı harcamalar %14,9 artarken, faiz harcamaları %5,1 azaldı.
|
Milyon
YTL |
Şubat
Gerç.
2007 |
Şubat
Gerç.
2008
|
Artış
Oranı
% |
|
Bütçe Giderleri |
15.314 |
16.608 |
8,5 |
|
Faiz Hariç Giderler |
10.347 |
11.893 |
14,9 |
|
Faiz Giderleri |
4.967 |
4.714 |
-5,1 |
Kaynak: TC Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü
Bir sonraki tablo bütçe gelirlerini gösteriyor. Buna göre bütçe gelirleri 2008 Şubat’ında 2007’ye göre %33,2 artış gösterdi. Bu yüksek artışın nedeni özellikle vergi gelirlerindeki %32,5’lik artış. Bu konuyla ilgili olarak Maliye Bakanlığının Şubat Ayı Gerçekleşme Raporunda şöyle deniyor: “Ekonominin genelinde yaşanan olumlu gelişmeler ve alınan idari kararların etkisiyle vergi gelirlerinde elde edilen yüksek oranlı artış devam etmektedir. Geçtiğimiz ay olduğu gibi Şubat ayında da geçen yılın aynı dönemlerine göre vergi türlerinin hemen hepsinde yüksek oranlarda olduğu görülmektedir.”
|
Milyon
YTL
|
|
Şubat
Gerç.
2007 |
Şubat
Gerç.
2008 |
Artış
Oranı
% |
|
Bütçe Gelirleri |
|
13.236 |
17.628 |
33,2 |
|
1.Genel Bütçe Gelirleri |
|
11.540 |
16.748 |
28,7 |
|
1.1.Vergi Gelirleri |
|
11.540 |
15.177 |
32,5 |
|
1.2.Vergi Dışı Gelirleri |
|
1.474 |
1.572 |
6,6 |
|
|
|
|
|
|
Kaynak: TC Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü
Vergi gelirlerindeki artışta en önemli paylar %39,7 artış ile gelir vergisi, %25,4 artışla kurumlar vergisi ve %795,5 artışla dahilde alınan KDV’ne ait. Bu artışlarla ilgili Maliye Bakanlığı Raporundaki açıklamalar şöyle: “Gelir vergisinde meydana gelen artış, gerek beyana dayanan gelir vergisinde, gerekse stopaj gelir vergisinde alınan idari önlemler neticesinde geçen yılın aynı ayına göre tahsilat oranında sağlanan artıştan kaynaklanmaktadır. Kurumlar vergisinde ise oran indirimi sonrasında 2007 yılında kurumlar geçici vergi matrahında önemli derecede artış meydana gelmiş olup, 2008 Şubat ayında tahsil edilen geçici kurumlar vergisinde bu artışın etkisi görülmektedir. Katma değer vergisinde meydana gelen yüksek orandaki artışın büyük bir kısmı, 2007 yılı Şubat ayına ait bir kısım tahsilatın Mart ayına kayması nedeniyle baz etkisinden kaynaklanmaktadır. Ancak, bu artışta son dönemlerde tahsilata ilişkin olarak alınan idari önlemlerin de önemli bir rolü bulunmaktadır.”
|
|
Şub.07 |
Şub.08 |
|
Harcamalar |
15.313.502 |
16.607.569 |
|
1. Faiz Dışı Harcama |
10.346.573 |
11.893.206 |
|
2. Faiz Harcamaları |
4.966.929 |
4.714.363 |
|
Gelirler |
13.236.301 |
17.628.206 |
|
1. Genel Bütçe Gelirleri |
13.014.233 |
16.748.393 |
|
1.1. Vergi Gelirleri |
11.540.191 |
15.176.649 |
|
BÜTÇE DENGESİ |
-2.077.201 |
1.020.637 |
|
Faiz Dışı Fazla |
2.889.728 |
5.735.000 |
Kaynak: TC Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü
Şubat ayı bütçe gerçekleşmeleri geçtiğimiz gün açıklandı. Yukarıdaki tabloda 2007 ve 2008 Şubat ayına ait bütçe gerçekleşmeleri ait bazı alt hesapları görüyoruz. Vergi gelirlerinde geçen yıla göre önemli bir artış görünüyor. Bu sayede fazla verdi.
2008’in ilk ayındaki bütçe gerçekleşmelerine göre Ocak’ta bütçe -524 milyon YTL açık verdi. Harcamalar 16 milyar YTL olarak gerçekleşirken, bütçe gelirleri 15,7 milyar YTL oldu. Bütçe Ocak ayında 3,7 milyar YTL faiz dışı fazla verdi. Aşağıdaki tabloda 2007 ve 2008 Ocak ayı bütçe rakamları var. 2008’de bütçe çok daha iyi görünüyor.
|
|
2007 |
2008 |
|
A. Harcamalar |
18.487.861 |
16.305.696 |
|
A.1. Faiz Dışı Harcamalar |
11.467.005 |
12.022.554 |
|
A.2. Faiz Harcamaları |
7.020.856 |
4.283.142 |
|
B. Gelirler |
12.391.874 |
15.781.402 |
|
B.1 Vergi Gelirleri |
11.076.715 |
14.158.887 |
|
BÜTÇE DENGESİ |
-6.095.987 |
-524.294 |
|
FAİZ DIŞI DENGE |
924.869 |
3.758.848 |
Dün 2008 bütçe hedefleri açıklandı. Faiz dışı fazla hedefi %5,5’a çekildi. Genel seçimlerden önce bu konu gündeme gelmişti, şu yazıda faiz dışı fazlanın kaynak olamayacağını belirtmiştim.
Kaynak yaratılmak isteniyorsa, bunun yolu harcamaları azaltıp, buna paralel gelirleri de azaltarak vergi oranlarını düşürmektir. Bu nedenle denk bütçe hedefine doğru planlar yapılmalı. Böylece devlet borçlanmasına gerek kalmayacak ve bu özel sektörün kullanabileceği bir kaynak olacaktır.
Eylül ayı bütçe gerçekleşmeleri açıklandı. Bütçe Eylül’de -3.745.957 bin YTL açık verdi. 9 ayda toplam açık -12.172.984 oldu. Faiz dışı fazla 30.598.636 bin YTL olarak gerçekleşti.
2007 bütçe tahmininde harcamaların 205.000.000 bin YTL olması hedeflenmişti. Bu 2006’ya göre %17’lik bir artış demek. Gelirler 188.000.000 bin YTL olarak öngörülmüştü, 2006’ya göre %10’luk bir artış demek. Bu yıl, geçen yıla göre gevşeme olmasının nedeni artış oranlarındaki bu farklılık. Bu artış oranları önceki yıllarda şöyleydi.
Harcama Artışı % Gelir Artışı %
2004 7,8 20
2005 4,6 24,6
2006 10 12,5
2007 17 10
Bütçede iyileşmenin başladığı 2004’ten itibaren, gelirlerdeki artış harcamalardaki artıştan daha fazla gerçekleşmiş. Ancak 2007 bütçe hedeflerinde harcama artışı daha fazla olarak hesaplanmış.
Harcamalardaki artış %18 ile faiz dışı harcamalardaki artış nedeniyle gerçekleşti. Gelirler de ise %15 ile vergi gelirleri artışı, gelir artışındaki başrolü oynuyor. Vergi dışı gelirlere ise 2006’ya göre azalış var. 2007 bütçesinde gelir hedefinde problemler olabileceğini daha önce yazmıştım. Anlaşılan bütçe yapılırken bu dikkate alınmış. Yine de sene sonunda gelirlerin, tahminlerin bir miktar altında gerçekleşme ihtimali var. 2007 bütçesinde harcama artış oranına bakarsak son 4 yılın en yükseği, gelir artış oranı ise en düşüğü. Bu bütçedeki bozulmanın daha sene başından öngörüldüğünü, maliye bakanlığının seçim yılını göz önüne alarak bu bütçeyi hazırladığını gösteriyor. Şu ana kadarki gelişmelere bakarak bütçede hedefinin tutacağını düşünüyorum ve bu olursa bütçe açığının GSYİH’ya oranı %2,5 civarında gerçekleşecek. Geçen yıla göre bozulma olmasına rağmen hala Maastricht Kriterlerine uygun. Geçmiş yıllardaki seçim ekonomisi uygulamalarına bakarak da bu yıl bozulmaya rağmen, hedef tutturulduğu takdirde önemli bir sapma olmayacak ve 2008’de uygulanacak bütçe önem kazanacak.
Merkez Bankası açısından bakarsak. MB kendileri için önemli olanın, bütçenin sene başındaki hedeflerden sapmaması olduğunu defalarca söyledi. Bu nedenle para politikası için bir sorun gözükmüyor. Ancak önümüzdeki dönemde mali disiplinin artarak devam etmesi gerekli. Türkiye artık bir taraftan denk bütçe hedefi uygulamasını düşünmeye başlamalı.
Bu arada 2008 bütçe hedefleri Kemal Unakıtan tarafından açıklandı. Bütçe açığı 17,8 milyar YTL ve GSYİH’ya oranı %2,5 olarak açıklandı, FDF hedefi %5,5’a çekildi.
Temmuz ve Ağustos bütçe gerçekleşmeleri geçen hafta açıklandı. Maliye Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada Temmuz ayı bütçe gerçekleşmesinin gecikmesinin nedeni mali tatil olarak açıklandı.
Seçimler sonrasında Maliye Bakanlığı tarafından 2007’ye ait bütçe hedefleri revize edilmişti veya en azından biz revize edildi diye anlamıştık. Oysa geçen haftaki açıklamalara bakarsak yıl başında hazırlanan bütçedeki hedefler geçerliymiş. Bu durum biraz kafaların karışmasına neden oldu. Buna göre yılsonu bütçe hedefi -16.800 bin YTL, FDF hedefi de 36.100 bin YTL imiş. Şimdi bütçe sayılarına bakalım.
Temmuz ayında bütçe açığı -6.000 bin YTL oldu. Bütçe açığı 2006’da -2.000 bin YTY idi. Bütçe açığındaki bu artışın nedeni hem gelirlerdeki 2006’ya göre azalış hem de harcamalardaki artış. Harcama artışlarına faiz dışı harcamalardaki artış neden oldu. Özellikle Mal ve Hizmet Alımı ile Cari Transferlerdeki artışlar. Gelirlerdeki azalış ise vergi gelirlerindeki azalıştan kaynaklanıyor.
Ağustos ayında ise, bütçe 3.500 bin YTL fazla verdi. 2006’nın aynı ayına göre hem harcamalardaki azalış hem de gelirlerdeki artış bu bütçe fazlasını sağladı. Harcamalardaki artış çok büyük miktarda olmasa da, bu yıl ilk kez böyle bir şeyle karşılaştığımız için ve bütçe disiplinini gösterdiği için önemli. Bütçedeki iyileşmenin asıl nedeni gelirlerdeki, özellikle vergi gelirlerindeki artış. 2007 Ağustos’unda gelirler 2007’nin geride kalan aylarına göre de, 2006 Ağustos ayına göre de büyük bir artış gösterdi.
8 aylık bütçeye baktığımızda seçim ekonomisinin etkilerini görüyoruz. Ancak yine de önceki seçim yıllarına göre bütçede ciddi bir bozulma olmadan seçimleri atlattık ve 8 ayda toplam -8.400 bin YTL açık verildi. Yıl içinde her veri açıklandığında koparılan fırtınaya bakarsak iyi durumdayız. MB Başkanı, bir konuşmasında kendileri için önemli olanın bütçe hedeflerine uygun gidilmesi olduğunu söylemişti. İlk 8 ay sonunda, daha önceki yazılarımda söylediğim şey artık herkes tarafından görülebilir oldu; bütçe gerçekleşmeleri bütçe hedefleriyle uyumlu gidiyor.
Sonbahar aylarında genellikle harcamaların arttığını biliyoruz. Ancak bu yıl bazı transfer ödemelerinin seçim nedeniyle daha önce yapıldığını ve seçim sonrasında harcamalar ile ilgili bazı önlemler alındığını düşünürsek ve Ağustos ayında bütçe disiplinin sağlandığını göz önüne alırsak bundan sonraki dönemde bütçe hedeflerinden bir sapma olması ihtimali görünmüyor. Ek önlemlerle birlikte bütçe disiplinine bağlı kalınırsa -10.000 bin YTL civarında bir açıkla bile yılı kapatabiliriz.
Az önce cnbc-e kanalında Mahfi Eğilmez bütçe tahminlerinde yapılan değişiklikleri yorumladı. Bütçede yapılan değişiklikler genelde faiz dışı harcamalarda düşüş şeklinde oldu. Mahfi Eğilmez’e göre bunun nedeni hükümetin sene başında bütçeyi hazırlarken seçim ekonomisini göz önüne alarak geniş bir bütçe hazırlamış olması. Ancak ilk 6 ay verilerine göre hükümetin seçim ekonomisi uygulaması bütçeye yansıtılandan daha az olmuş. Bu nedenle sene başında belirlenen yılsonu bütçe açığı hedefi çok yüksek kalmış.
İyi güzel de geçtiğimiz hafta bütçe açıklandığında yandık, bittik diye yapılan yorumlar neydi. 6 ay sonunda 5.800 milyon YTL açık verilmişti ve öyle bir hava vardı ki yıl sonu hedefi olan 16 milyar YTL hedefinin tutması imkansızdı. Seçim sonrasında bazı harcamaların azalacağı belliydi zaten. Mesela Ağustos ve sonraki aylarda yapılacak bazı ödemeleri hükümet seçimlerden önce yapmıştı. Bu harcamalar sonraki aylarda yapılmayacağına göre o aylarda harcamalar azalacaktı. Toplam harcamalarda da bir artış olmayacaktı. Bankaların “uzman” ekonomistleri bunu göremediler galiba.
Bu konuda daha önce Ocak-Nisan dönemi bütçe gerçekleşmelerini yazarken, hedefe uygun gidildiğini belirtmiştim.
« Önceki ::
