İktisadi hayat karmaşıktır. Bir faktör bir çok başka faktörden etkilenir. Bütün bu faktörlerin varlığını ve işleyişini öngörmek de imkansızdır. Zaten iktisat derslerindeki basitleştirici varsayımlar da bu yüzden yapılır. Bir malın fiyatını belirlemek için, modele o malın fiyatını etkileyen tüm değişkenler katılırsa model içinden çıkılamaz bir hal alır. Aynı durum ekonomik plan yaparken de geçerlidir. Bugün çok kritik olarak gördüğünüz bir malı yurt içinde üretmek için o sektöre yatırım yapmayı ve gümrük duvarları örmeyi planlarsınız. Üretim miktarı ve kalitesi açısından pek başarılı da olamazsınız. Ama yüksek vergiler nedeniyle o malın ithalatını engellemişsinizdir. Aradan 20 yıl geçer, ülkenizin, dünya ekonomisinin durumuna bakarsınız koruma altına aldığınız o mal artık önemsizdir. Bir çok ikamesi vardır ve bu ikame mallar sizin gümrük duvarları sayesinde ürettiğinizden çok daha kaliteli ve ucuzdur. Üreticileriniz de o malı ithal etmeye çalışırlar, çünkü yurt içindeki alternatif yetersiz ve pahalıdır. Uyguladığınız yüksek gümrük duvarları nedeniyle üreticileriniz hak etmedikleri bir gelir elde etmişlerdir. Ama değişen şartlara ayak uyduramamışlardır. Serbest ticaret altında kendilerini değişen şartlara uydurmak zorunda kalacak olan üreticileriniz, devlet sayesinde kolay ve garanti kazancı görünce şartlara ayak uydurmak için herhangi bir müşevviğe sahip değildir. Uyguladığınız korumacı politikaların sonucu, geri kalmış üretim teknikleriyle, sizden başkasının kullanmadığı malları üretmek olmuştur.
İktisadi hayat karmaşıktır. Kapitalistler halkı “kazıklamasınlar” diye tavan fiyat uygulaması yaparsınız. Sonuç pek sizin hayal ettiğiniz gibi olmaz. Tavan fiyatı uyguladığınız ürün artık bulunamaz olmuştur. Eskiden her mahalledeki markette bulunan o ürün bir anda sırra kadem basmıştır. Ancak karaborsadan sınırlı miktarda ve eskisinden birkaç kat pahalıya bulabilirsiniz.
İktisadi hayat karmaşıktır. Piyasaya müdahale etmek için bir politika geliştirirsiniz, bilmediğiniz bir çok değişken, öngöremediğiniz bir çok mekanizma politikanızın sonuçlarını, sizin hedeflediğinizden bambaşka bir yere getirir.
Bunun son örneğini okulların açıldığı hafta emirle taksi ücretini düşürmeye çalışanların karşılaştığı sonuçta gördük. Öğrencilere %50 indirimli taksi ücreti uygulanması emredilmişti. Sonuç; taksi bulamayan öğrenciler, yolcular.
Benzer şeyi her bayramda bedava otobüs uygulamasında yaşıyoruz. Bayram ziyareti kolay yapılsın diye yapılan bu uygulamanın sonucu; bedava otobüsler işi olmayanlar tarafından o kadar kalabalık hale geliyor ki ve bedava otobüslerde sıklıkla gördüğümüz çetemsi, 13-16 yaş arası çocuklar kadar rahatsız edici oluyor ki, gerçekten otobüs kullanmak zorunda kalan bir çok kişi ya eziyet çeke çeke otobüsü kullanıyor ya da hiç kullanmıyor.
İktisadi hayat karmaşıktır. Fiyatlar emir dinlemez.
