SERBEST PİYASA REKABETİ
27/4/2008 · Kategori: Ekonomi Teorisi
Uzun süredir serbest piyasada rekabet ile ilgili bir yazı yazmayı düşünüyordum. Geçen günlerde internette iktisat kitaplarında kullandığımız klasik rekabet kavramı (tam rekabet piyasası) ile Avusturya İktisat Okulunun rekabete bakışı arasıdaki farkları anlatan şu makaleye rastladım. Aslında benim üzerinde durmak istediğim konu bir firmanın monopol olduğuna karar vermek için, piyasadaki firma sayısına bakmanın yanlış olduğunu ve önemli olanın piyasaya giriş engelinin olmaması gerektiği idi. Bu konu makalede ele alınıyor. İlgilenenler yukarıdaki linkten okuyabilirler.
Ben yine bu konuyla ilgili düşüncelerimi bir örnekle açıklamaya çalışacağım.
Rekabet hakkında eksik kalan bir konu potansiyel rakipler. Piyasada her zaman çok sayıda firmanın birbiri ile rekabet halinde olmadığını görebiliriz. Ancak bu onların monopol gücüne sahip olduklarını göstermez. Çünkü, kâr monopol kârı seviyesine çekildiğinde o piyasanın çekiciliği artacak ve piyasaya yeni girişler olacaktır. Tabii bunun olması için piyasaya girişin engellenmemiş olması gerekir. Ayrıca rekabet her zaman tek yönden gelmeyebilir. A firmasının ürettiği bir malla rekabet etmenin tek yolu, A’nın ürettiği malın aynısını üretmek olmayabilir. Bambaşka bir yenilikle piyasaya giriş yapılabilir. Örneğin; bundan 10-15 yıl önce müzik dinlemek için herkes walkman almak zorunda idi. Tabii büyük walkman üreticilerinin yanı sıra bir çok küçük üretici de vardı. Bunlar arasındaki walkman piyasası için yapılan rekabet bir anda bitiverdi. Çünkü önce birilerinin aklına daha kaliteli ve daha fazla şarkı dinleyebilme imkânı veren cd ve mp3 cd’si çalabilen cd player üretmek geldi. Daha sonra cd ya da kasete gerek kalmadan müzik dinlenebilen küçük mp3 ve mp4 çalarlar üretilmeye başlandı. Bu küçük aletler yüzlerce şarkı alabiliyorlardı ve walkman’e ve cd player’a göre taşıması çok daha kolaydı. Ve en sonunda artık cep telefonlarından da oldukça kaliteli olarak müzik dinlenebiliyor. Son birkaç yılda hiç walkman ya da cd player satın aldınız mı ya da satın alan birini gördünüz mü? Hiç zannetmiyorum. Artık minik bir mp4 ile müzik dinliyorsunuz veya cep telefonunuzu değiştirirken müzik çalabilen bir cep telefonu alıyorsunuz, çünkü mp4 için ekstra para harcamak istemiyorsunuz. Walkman ve cd player piyasasının liderleri ummadıkları bir rekabetle karşılaştılar. Rakipleri daha kaliteli ve daha ucuz walkman üretmediler. Evet ürünleri daha kaliteliydi, ama walkman’den tamamen farklıydı. İnsanların kaliteli müziği ucuza dinlemek dışındaki isteklerine cevap veriyordu. Müzik çaların boyutu ve taşınmasının kolaylığı, çok daha fazla şarkı hafızasına sahip olması, şarkıcıdan sıkıldığınızda kaset değiştirme zahmetine katlanmadan bir düğmeye basarak başka bir şarkıcıya geçme kolaylığı, cep telefonlarında olduğu gibi daha az para harcama bu tüketici isteklerinden bir kaçı. Bir süre sonra artık hiç walkman’den bahsetmez olduk. Piyasa mp4 çalara ve cep telefonuna kaldı. Ama hikâye henüz bitmedi. Kim bilir başka ne yenilikler göreceğiz.
